Abatacept – wskazania do stosowania u dorosłych i dzieci

Jakie są główne wskazania do stosowania abataceptu?

Abatacept jest biologicznym lekiem immunosupresyjnym wskazanym w leczeniu trzech głównych jednostek chorobowych o podłożu autoimmunologicznym. Lek działa poprzez selektywną modulację kostymulacji limfocytów T, hamując kluczowy etap odpowiedzi immunologicznej prowadzącej do zapalenia stawów.¹²

Do podstawowych wskazań należą reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) oraz wielostawowe młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (wielostawowe MIZS). W przypadku RZS i wielostawowego MIZS lek stosuje się w skojarzeniu z metotreksatem, natomiast w ŁZS możliwe jest zarówno leczenie skojarzone, jak i monoterapia.¹³

Szczegółowe informacje dotyczące wskazań w poszczególnych jednostkach chorobowych, grup wiekowych oraz schematów terapeutycznych znajdują się na dedykowanych podstronach, do których odnośniki umieszczono poniżej.

Wskazania w reumatoidalnym zapaleniu stawów u dorosłych

W reumatoidalnym zapaleniu stawów abatacept wskazany jest w dwóch głównych scenariuszach klinicznych. Pierwszym z nich jest leczenie czynnego RZS o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim u pacjentów dorosłych z niewystarczającą odpowiedzią na dotychczasowe leczenie z zastosowaniem co najmniej jednego leku przeciwreumatycznego modyfikującego przebieg choroby (DMARDs), w tym metotreksatu (MTX) lub inhibitora czynnika martwicy nowotworu alfa (TNF).¹

Drugim wskazaniem jest leczenie wysoce czynnej i postępującej choroby u pacjentów dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów, którzy nie byli wcześniej leczeni metotreksatem. W obu przypadkach lek stosuje się w skojarzeniu z metotreksatem, co wykazuje większą skuteczność niż monoterapia.¹

Szczegółowe informacje dotyczące stosowania abataceptu w RZS, w tym kryteria kwalifikacji pacjentów, schematy dawkowania oraz dane z badań klinicznych, przedstawiono w osobnym opracowaniu: Zobacz więcej: Abatacept w reumatoidalnym zapaleniu stawów – szczegółowe wskazania

Wskazania w łuszczycowym zapaleniu stawów

Abatacept w monoterapii lub w skojarzeniu z metotreksatem (MTX) jest wskazany w leczeniu czynnego łuszczycowego zapalenia stawów u dorosłych pacjentów. Kwalifikacja do terapii obejmuje chorych z niewystarczającą odpowiedzią na wcześniej zastosowany lek z grupy DMARD, w tym metotreksat.³²

Istotnym kryterium jest również brak wymagania dodatkowego leczenia ogólnoustrojowego łuszczycowych zmian skórnych. Oznacza to, że abatacept jest przeznaczony głównie dla pacjentów, u których dominującym problemem klinicznym jest zapalenie stawów, a zmiany skórne mają charakter łagodny do umiarkowanego.²

Możliwość stosowania abataceptu w monoterapii w ŁZS stanowi istotną przewagę nad wskazaniami w RZS, gdzie wymagane jest skojarzenie z metotreksatem. Szczegółowe informacje na temat stosowania abataceptu w ŁZS omówiono w osobnym opracowaniu: Zobacz więcej: Abatacept w łuszczycowym zapaleniu stawów – wskazania i skuteczność

Wskazania w wielostawowym młodzieńczym idiopatycznym zapaleniu stawów

W populacji pediatrycznej abatacept jest wskazany w leczeniu umiarkowanego do ciężkiego czynnego wielostawowego młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów (wielostawowe MIZS). Lek stosuje się u dzieci w wieku 2 lat i starszych oraz młodzieży, u których stwierdzono nieodpowiednią odpowiedź na wcześniejszą terapię lekami przeciwreumatycznymi modyfikującymi przebieg choroby (DMARDs).³⁶

Podobnie jak w RZS u dorosłych, w wielostawowym MIZS abatacept stosuje się w skojarzeniu z metotreksatem. Możliwe jest jednak podawanie leku w monoterapii w przypadku nietolerancji na metotreksat lub jeśli leczenie metotreksatem nie jest właściwe ze względów klinicznych.⁷⁸

Szczegóły dotyczące stosowania abataceptu u dzieci i młodzieży, w tym schematy dawkowania zależne od wieku i masy ciała oraz dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa, przedstawiono w dedykowanym opracowaniu: Zobacz więcej: Abatacept u dzieci z wielostawowym MIZS – wskazania i dawkowanie

Różne drogi podania abataceptu – dożylna i podskórna

Abatacept dostępny jest w dwóch postaciach farmaceutycznych przeznaczonych do różnych dróg podania. Postać dożylna to proszek do przygotowania koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji w dawce 250 mg, podawany w infuzji trwającej 30 minut. Postać podskórna dostępna jest jako roztwór do wstrzykiwań w ampułkostrzykawkach lub wstrzykiwaczach w dawkach 50 mg, 87,5 mg i 125 mg.⁹¹⁰

W badaniu SC-I wykazano co najmniej równoważność skuteczności abataceptu podawanego podskórnie w porównaniu z podaniem dożylnym u pacjentów z RZS. Odpowiedź ACR 20 po 6 miesiącach leczenia wynosiła 76% dla obu dróg podania (95% CI: -4,2; 4,8). Podobne wyniki uzyskano również dla odpowiedzi ACR 50 i ACR 70.⁵¹¹

Wybór drogi podania zależy od preferencji pacjenta, możliwości organizacyjnych oraz doświadczenia ośrodka. Podanie podskórne oferuje większą wygodę i możliwość samodzielnego podawania leku przez pacjenta w warunkach domowych, podczas gdy droga dożylna wymaga wizyty w ośrodku medycznym, ale zapewnia kontrolę nad procesem podawania leku.

Monoterapia i terapia skojarzona z metotreksatem

W większości wskazań abatacept stosuje się w skojarzeniu z metotreksatem, co wykazuje lepszą skuteczność kliniczną niż monoterapia. W badaniach klinicznych wykazano, że leczenie skojarzone prowadzi do większego odsetka odpowiedzi ACR 20, 50 i 70 oraz do redukcji postępu uszkodzenia stawów ocenianego radiologicznie.¹¹²

Monoterapia abataceptem jest możliwa w dwóch sytuacjach klinicznych. Po pierwsze, w łuszczycowym zapaleniu stawów, gdzie lek może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z metotreksatem. Po drugie, w wielostawowym MIZS u dzieci, w przypadku nietolerancji metotreksatu lub gdy leczenie metotreksatem nie jest właściwe.²⁸

W praktyce klinicznej decyzja o wyborze monoterapii lub terapii skojarzonej powinna uwzględniać indywidualne cechy pacjenta, w tym tolerancję metotreksatu, obecność przeciwwskazań oraz preferencje chorego.

Skuteczność kliniczna abataceptu we wskazaniach rejestracyjnych

Skuteczność abataceptu została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych obejmujących różne populacje pacjentów. W badaniu II u pacjentów z RZS i niewystarczającą odpowiedzią na metotreksat, po 6 miesiącach leczenia odpowiedź ACR 20 osiągnęło 68% pacjentów otrzymujących abatacept w porównaniu do 40% w grupie placebo (p<0,001).¹⁵

W badaniu VI, obejmującym pacjentów nieleczonych wcześniej metotreksatem z wczesną nadżerkową postacią RZS, po 12 miesiącach terapii remisję wg DAS28-CRP (wynik <2,6) osiągnęło 41% pacjentów otrzymujących abatacept plus metotreksat w porównaniu do 23% w grupie otrzymującej metotreksat plus placebo (p<0,001).¹⁵¹⁶

W łuszczycowym zapaleniu stawów, w badaniu PsA-II, odpowiedź ACR 20 w 24. tygodniu osiągnęło 39,4% pacjentów otrzymujących abatacept 125 mg podskórnie w porównaniu do 22,3% w grupie placebo (szacunkowa różnica 17,2%, 95% CI: 8,7-25,6).¹⁷¹⁸

U dzieci z wielostawowym MIZS, w badaniu z podaniem podskórnym, po 4 miesiącach leczenia odpowiedź ACRP30 osiągnęło 84,5% pacjentów, ACRP50 – 75,3%, a ACRP70 – 57,1%. Nieaktywną fazę choroby osiągnęło 34,2% pacjentów.¹⁹²⁰

Abatacept jako opcja terapeutyczna w chorobach autoimmunologicznych stawów

Abatacept stanowi istotną opcję terapeutyczną w leczeniu chorób autoimmunologicznych stawów zarówno u dorosłych, jak i w populacji pediatrycznej. Lek wykazuje udokumentowaną skuteczność w redukcji aktywności choroby, hamowaniu postępu uszkodzenia strukturalnego stawów oraz poprawie jakości życia pacjentów.¹²²¹

Dostępność dwóch dróg podania – dożylnej i podskórnej – pozwala na indywidualizację terapii oraz dostosowanie jej do możliwości i preferencji pacjenta. Możliwość stosowania w monoterapii w wybranych wskazaniach zwiększa elastyczność terapeutyczną, szczególnie u pacjentów z nietolerancją metotreksatu.⁴

Kwalifikacja do terapii abataceptem wymaga starannej oceny klinicznej, uwzględniającej dotychczasowe leczenie, aktywność choroby, obecność czynników prognostycznych oraz indywidualne cechy pacjenta. Szczegółowe informacje dotyczące poszczególnych wskazań znajdują się na dedykowanych podstronach.