Różnice w zapadalności na reumatoidalne zapalenie stawów na świecie

Jak wygląda zapadalność na RZS w różnych regionach geograficznych?

W 2021 roku Azja Wschodnia zgłosiła najwyższą liczbę przypadków RZS wśród 21 regionów geograficznych, z łączną liczbą 132 280 przypadków. Z kolei Oceania odnotowała najmniejszą liczbę przypadków, wynoszącą zaledwie 2201. Jednak gdy porównuje się wskaźniki zapadalności standaryzowane wiekowo, obraz jest odmienny – najwyższy wskaźnik zapadalności na RZS zaobserwowano w Andyjskiej Ameryce Łacińskiej, wynoszący 30,02 na 100 000 populacji, podczas gdy Oceania wykazała najniższy wskaźnik zapadalności wynoszący 3,50 na 100 0001.

W latach 1990-2021 wszystkie regiony z wyjątkiem Południowej Afryki Subsaharyjskiej doświadczyły wzrostu zapadalności na RZS. Południowa Afryka Subsaharyjska była jedynym regionem, w którym odnotowano spadek (EAPC: -0,33)2. Andyjska Ameryka Łacińska odnotowała najbardziej znaczący wzrost zapadalności, z szacowaną roczną zmianą procentową (EAPC) wynoszącą 1,75, podczas gdy region Azji i Pacyfiku o wysokich dochodach miał najmniejszy wzrost z EAPC wynoszącym 0,272.

W 2021 roku globalny SDI wynosił 0,67. Dwanaście regionów miało wskaźniki zapadalności na RZS powyżej globalnej średniej, podczas gdy dziewięć regionów było poniżej niej. Istniała znacząca pozytywna korelacja między regionalnymi wskaźnikami zapadalności na RZS a poziomami SDI (ρ = 0,70, p < 0,01)2. To wskazuje, że regiony o wyższym rozwoju społeczno-demograficznym mają tendencję do wyższych wskaźników zapadalności, prawdopodobnie ze względu na lepszą diagnostykę i dostęp do opieki zdrowotnej.

Które kraje mają najwyższe wskaźniki zapadalności na RZS?

Na poziomie krajowym w 2021 roku Chiny zgłosiły najwyższą liczbę przypadków RZS wśród 204 krajów i terytoriów, z łączną liczbą 128 221 przypadków. Irlandia wykazała najwyższy wskaźnik zapadalności wynoszący 37,74 na 100 000 populacji3. Inne kraje o bardzo wysokich wskaźnikach zapadalności to Finlandia, Wielka Brytania i Nowa Zelandia, wszystkie przekraczające 1628 przypadków na 100 000 populacji, i wszystkie te kraje należą do regionu o wysokim SDI3.

Chile doświadczyło najbardziej znaczącego wzrostu zapadalności na RZS w latach 1990-2021, z EAPC wynoszącym 2,09, podczas gdy Republika Południowej Afryki wykazała największy spadek z EAPC wynoszącym -0,424. Kraje o najszybciej rosnących wskaźnikach zapadalności to:

  • Gwinea Równikowa (EAPC: 1,74-2,56%)
  • Kambodża
  • Gwatemala
  • Mongolia
  • Myanmar
  • Bangladesz
  • Nepal

Wszystkie te kraje należą do regionów o niskim lub niskim-średnim SDI3.

Z drugiej strony, niewielki spadek wskaźników zapadalności zaobserwowano tylko w 11 krajach, w tym w Norwegii, Japonii, Szwecji, Polsce, Nowej Zelandii, Austrii i Włoszech, z EAPC od -0,01% do -0,53%. Wszystkie te kraje należą do regionu o wysokim SDI3. Dla wskaźników zapadalności, podobny wzór obserwowano – Kambodża, Myanmar, Bangladesz i Nepal wykazały szybki wzrost wskaźników zapadalności z EAPC przekraczającym 1,5%3.

Tylko pięć krajów wykazało niewielki spadek wskaźników zapadalności: Japonia, Szwecja, Meksyk, Zimbabwe i Norwegia, z EAPC od -0,18% do -0,39%3. Te dane sugerują, że podczas gdy kraje o wysokim rozwoju społeczno-ekonomicznym mają stabilne lub spadające wskaźniki zapadalności, kraje rozwijające się doświadczają szybkiego wzrostu, co może być częściowo spowodowane poprawą diagnostyki i dostępu do opieki zdrowotnej.

Jak zmieniała się zapadalność na RZS w czasie?

Liczba opublikowanych badań populacyjnych dotyczących zapadalności na RZS jest stosunkowo niska w porównaniu z badaniami dotyczącymi częstości występowania. Badania te są trudne do przeprowadzenia, ponieważ wymagają długich okresów obserwacji populacji5. Niemniej jednak istniejące dane wykazują czasową zmienność zapadalności choroby z różnymi trendami w zależności od regionu.

W niektórych populacjach zapadalność na RZS początkowo wzrosła pod koniec lat 60., a następnie spadła5. Ta zmienność była głównie obserwowana od wczesnych lat 90. w populacjach białych w Europie i Stanach Zjednoczonych, w tym wśród rdzennych Indian Pima6. Spadek zapadalności choroby wśród osób rasy białej był obserwowany głównie wśród kobiet6.

Idea spadającej zapadalności na RZS była poparta przez zbieżny spadek częstości występowania choroby i odsetka pozytywnego czynnika reumatoidalnego u młodych pacjentów z RZS6. Z drugiej strony, zapadalność na RZS wydaje się wzrastać w innych regionach, takich jak Afryka6. Jednak przy interpretacji danych z krajów rozwijających się należy pamiętać, że niższa zapadalność na RZS obserwowana w tych krajach w porównaniu z krajami północnoeuropejskimi i amerykańskimi może w rzeczywistości odzwierciedlać różnice w rozkładzie wieku między badanymi populacjami6.

Analiza regresji joinpoint wykazała, że roczna zmiana procentowa (APC) w latach 2018-2021 wynosiła 0,14, przy czym wskaźniki zapadalności u kobiet rosły bardziej niż u mężczyzn (0,22 vs. 0,08)7. To wskazuje na niedawne przyspieszenie wzrostu zapadalności, szczególnie wśród kobiet.

Jakie czynniki wpływają na różnice w zapadalności między regionami?

Zapadalność, umieralność i obciążenie DALYs związane z RZS w różnych regionach są wpływane przez wiele czynników, w tym dostęp do opieki zdrowotnej, ekspozycję środowiskową i warunki społeczno-ekonomiczne8. Regiony o wysokiej dostępności opieki zdrowotnej, takie jak Azja i Pacyfik o wysokich dochodach, zazwyczaj wykazują niższe wskaźniki umieralności i DALYs ze względu na terminową diagnozę i dostęp do zaawansowanych metod leczenia8.

Z drugiej strony, regiony o ograniczonym dostępie do opieki zdrowotnej, w tym Azja Środkowa i niektóre obszary o niskim SDI, często borykają się z niedoborem zasobów, opóźnioną diagnozą i niewystarczającymi opcjami leczenia, co skutkuje znacznie wyższym obciążeniem chorobą8. Jeśli chodzi o czynniki środowiskowe, zanieczyszczenia takie jak PM2.5 i tlenki azotu zostały powiązane z początkiem i progresją RZS9.

Dla regionów z ekspozycją zawodową i środowiskową, takich jak Azja Środkowa i Andyjska Ameryka Łacińska, potrzebne są pogłębione badania zdrowia środowiskowego i zawodowego w celu opracowania skutecznych strategii prewencji9. Regiony o wyższym SDI zazwyczaj korzystają z silniejszych przepisów dotyczących ochrony środowiska, co może zmniejszyć ekspozycję na szkodliwe zanieczyszczenia i zmniejszyć zapadalność na RZS9.

Uwaga kliniczna: Ekspozycja na pyły zawodowe, szczególnie krzemionkę, została powiązana ze zwiększonym ryzykiem RZS. W 2000 roku tylko w Unii Europejskiej ponad 3,2 miliona pracowników było narażonych na pył krzemionkowy w swoich zawodach, w tym pracownicy kopalń, budowlani oraz przemysłu ceramicznego, kamieniarskiego i garncarskiego10. Badania epidemiologiczne wykazały zwiększone ryzyko choroby związane z ekspozycją na krzemionkę, przy czym to powiązanie w niektórych badaniach wydaje się zwiększać wraz z liczbą lat ekspozycji1011.

Jak wiek i płeć wpływają na zapadalność na RZS?

W 2021 roku zapadalność na RZS wśród osób w wieku 20-54 lat wzrastała wraz z wiekiem, z roczną zmianą procentową (AAPC) wynoszącą 0,4697. Grupa wiekowa 50-54 lata charakteryzowała się najwyższą zapadalnością zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. W tej grupie wiekowej wskaźniki zapadalności wynosiły 13,15 na 100 000 dla mężczyzn i 28,98 na 100 000 dla kobiet w regionie o średnim SDI7.

Globalnie, standaryzowany wiekowo wskaźnik zapadalności (ASR) u mężczyzn wzrastał od 5 do 69 lat, a następnie spadał. Najwyższy ASR zaobserwowano w grupie wiekowej 65-69 lat, wynoszący około 25,46 na 100 000 osób. U kobiet ASR wzrastał od 5 do 64 lat i spadał od 65 lat. Grupa wiekowa 60-64 lata miała najwyższy ASR, wynoszący około 50,55 na 100 000 osób12.

Tempo wzrostu zapadalności było bardziej wyraźne u mężczyzn (AAPC = 0,57) niż u kobiet (AAPC = 0,43)7. Analiza regresji joinpoint wykazała, że APC w latach 2018-2021 wynosił 0,14, przy czym wskaźniki zapadalności u kobiet rosły bardziej niż u mężczyzn (0,22 vs. 0,08)7. To wskazuje na niedawną zmianę w trendach, z przyspieszeniem wzrostu zapadalności u kobiet.

Stosunek wskaźników zapadalności kobiet do mężczyzn osiągnął szczyt na poziomie 2:1 w grupie wiekowej 60-64 lata, a następnie stopniowo malał i zbiegał się, wskazując na zmniejszające się różnice płciowe w nowych przypadkach RZS wśród osób starszych13. Wiek jest istotnym czynnikiem ryzyka RZS, a zwiększający się odsetek starzejącej się populacji koreluje ze wzrostem zarówno zapadalności, jak i DALYs związanych z chorobami związanymi z RZS14.

Zapadalność na RZS – wnioski dla praktyki klinicznej

Zapadalność na reumatoidalne zapalenie stawów wykazuje znaczące różnice geograficzne, czasowe i demograficzne. Najwyższe wskaźniki zapadalności obserwuje się w Andyjskiej Ameryce Łacińskiej (30,02 na 100 000) i krajach Europy Zachodniej, podczas gdy najniższe w Oceanii (3,5 na 100 000) i niektórych regionach Afryki. W latach 1990-2021 większość regionów doświadczyła wzrostu zapadalności, z wyjątkiem Południowej Afryki Subsaharyjskiej.

Na poziomie krajowym, Chiny zgłosiły najwyższą liczbę nowych przypadków (128 221), podczas gdy Irlandia miała najwyższy wskaźnik zapadalności (37,74 na 100 000). Kraje rozwijające się o niskim i niskim-średnim SDI wykazują najszybszy wzrost zapadalności, prawdopodobnie ze względu na poprawę diagnostyki i dostępu do opieki zdrowotnej, ale także ze względu na rosnącą ekspozycję na czynniki ryzyka środowiskowego.

Zapadalność wzrasta wraz z wiekiem, osiągając szczyt w grupie wiekowej 50-54 lata dla nowych przypadków i 60-69 lat dla standaryzowanych wiekowo wskaźników. Kobiety są konsekwentnie bardziej dotknięte niż mężczyźni, chociaż tempo wzrostu zapadalności u mężczyzn było ostatnio wyższe. Czynniki wpływające na różnice regionalne obejmują dostęp do opieki zdrowotnej, ekspozycję środowiskową (w tym zanieczyszczenie powietrza i pyły zawodowe), czynniki genetyczne oraz warunki społeczno-ekonomiczne.

Dla klinicystów te dane podkreślają znaczenie wczesnej diagnozy i interwencji, szczególnie w regionach o rosnącej zapadalności. Świadomość regionalnych różnic może pomóc w identyfikacji pacjentów wysokiego ryzyka i wdrożeniu odpowiednich strategii prewencji, w tym redukcji ekspozycji na modyfikowalne czynniki ryzyka środowiskowego i zawodowego.